Cờ người- “đặc sản” làng Đặng
Đặng Phương Lan
Lớp 8A1, trường THCS Mỹ Hưng
Miền Bắc nổi tiếng với những dịp hội, trò chơi dân gian được lưu truyền hàng nghìn đời nay. Mỗi dịp Tết về trên quê hương là mỗi dịp ta chiêm ngưỡng những thú vui truyền thống đậm nét Bắc Việt. Làng Đặng- ngôi làng giàu giá trị văn hóa- cũng mang rất nhiều nét đẹp nghệ thuật tiêu biểu cho dịp hội mà xuân. Đặc biệt phải kể tới cờ người – “đặc sản” dân gian làng Đặng.
Cờ người là một trong những trò chơi dân gian đặc sắc diễn ra phổ biến tại các lễ hội miền Bắc, đặc biệt là vào dịp Tết Nguyên Đán. Thực chất cờ người là một môn cờ tướng do người đóng thế các quân cờ. Mỗi chiều mùng 2 Tết, người người nô nức kéo nhau ra sân đình, sân miếu để xem đánh cờ người. Gọi là cờ người nhưng tại làng Đặng, những quân cờ được thay thế bằng những cột mốc nhẹ có thể di chuyển được. Sân đình lấy làm bàn cờ, có những ô gạch lát màu đánh dấu giới hạn bàn cờ. Một bàn cờ gồm 32 quân cờ. Mỗi quân cờ được làm bằng ống luồng gắn vào đế làm từ đá, bên trên có treo biển sắt vẽ biểu tượng của 16 quân cờ đỏ và 16 quân cờ đen. Luật chơi cờ người hệt như luật chơi cờ tướng trên một bàn cờ khổng lồ, mỗi trận có hai người chơi chính, xung quanh là trợ thủ và những người cổ vũ. Người chơi phải ngắm thật chuẩn, tự tay di chuyển các con cờ với thế đánh nhanh thắng nhanh. Mỗi một trận đấu đề vô cùng gay cấn, thu hút nhiều người xem nhưng ai cũng không dám hô hào quá lớn vì sợ ảnh hưởng tới người chơi. Một bên là trống đánh thình thình, một bên là đám đông vây kín, trận đấu cờ người dường như không phải là trận chiến của riêng hai người chơi. Người chơi cờ người từ trước tới giờ đề là các bác đàn ông trong làng, hiếm thấy có các bà hay các bác gái. Hơn ba mươi năm đổ lại đây, cờ người làng Đặng đã được phục dựng và phát huy tích cực.
Ông Đặng Đình Khỏa, nghệ nhân kì cựu trong môn chơi cờ người cho biết: “Cờ người thực chất là ván cờ tướng khổng lồ, nhưng không phải để người ta đấu trí đè nén nhau mà nghệ thuật cờ người ở đây chính là để giao lưu, bảo tồn và phát huy nét đẹp trí tuệ và tâm hồn người Việt, nhất là nhân dân làng Đặng chúng tôi. Chúng tôi xem môn cờ ngươi như một môn thể thao, cũng là đứa con tinh thân của chúng tôi. Nếu các bạn trẻ có hứng thú và yêu môn cờ người này, tôi rất vui và sẵn sàng đón nhận dạy các cháu và mọi người.”
Nữ thi sĩ Hồ Xuân Hương có bài thơ vinh cuộc cờ người, có những câu sau:
Chàng với thiếp đêm khuya trằn trọc,
Ðốt đèn lên đánh cuộc cờ người.
Hẹn rằng đấu trí mà chơi,
Cấm ngoại thủy không ai được biết.
Khi vui nước nước non non,
Khi buồn lại giở bàn son quân ngà.
Chính vì tinh thần thượng võ và ý nghĩa truyền thống sâu đậm khiến trò chơi dân gian này đã và đang có sức sống lâu bền trong cuộc sống
